«راه دشوار توسعه: بنگلادش از استقلال تا انقلاب» اثری تحلیلی و ارزشمند به قلم امیررضا انگجی است که در سال ۱۴۰۴ توسط نشر سنور منتشر شده است. این کتاب فارغ از روایتهای خطی تاریخی، تلاشی است برای درک ژرفای روندهای توسعهای، ساختارهای نهادی و تحولات اقتصادی-اجتماعی کشوری که روزگاری نماد فقر و بحران بود، اما امروز به دومین صادرکننده بزرگ صنعت پوشاک جهان تبدیل شده است.
نویسنده با تکیه بر نظریات داگلاس نورث و مشتاق خان و بهرهگیری از مطالعات اقتصادی بنیادین، نشان میدهد که تجربه بنگلادش از الگوهای رایج توسعه پیروی نمیکند و نیازمند بازخوانی دقیق زمینههای تاریخی، نهادی و حتی شانسهای بینالمللی است. او در گام نخست، نقش مهاجرت فئودالها پس از جدایی از پاکستان و فرصتهای تجاری دهه ۱۹۸۰ را به عنوان شرایط اولیه کلیدی تحلیل میکند.
یکی از مهمترین استدلالهای کتاب این است که نبود طبقه ارباب زمیندار مسلط پس از استقلال در سال ۱۹۷۱، زمینه را برای اصلاحات ارضی مؤثر و شکلگیری ائتلافهای توسعهگرا فراهم کرد. در ادامه، نویسنده به نقش دولت در حمایت از صنعت پوشاک، انتقال دانش از کره جنوبی و همافزایی میان نخبگان سیاسی و اقتصادی به عنوان موتور محرک جهش اقتصادی اشاره میکند. او با مقایسهای روشنگر میان صنعت پوشاک در بنگلادش و نفت در اقتصاد ایران، نشان میدهد که چگونه پوشاک به ابزاری برای ساخت و تقویت ائتلافهای توسعهگرا تبدیل شد.
در فصلهای پایانی، انگجی به اصلاحات آموزشی، تحولات جمعیتی و نقش تعیینکننده زنان در بازار کار میپردازد و این تغییرات را نه عارضه رشد، بلکه شرط لازم برای تثبیت توسعه و عبور از تله فقر مزمن معرفی میکند. اتکای کتاب به مفهوم «نظم دسترسی محدود» از نظریات نورث، چارچوبی منسجم برای تبیین فرازونشیبهای توسعه در بنگلادش به دست میدهد.
«راه دشوار توسعه» با قلمی صریح، پرهیز از شعارزدگی و استناد به منابع معتبر، فراتر از یک مطالعه موردی ساده عمل میکند و درسهای مهمی برای سیاستگذاران، دانشجویان اقتصاد و پژوهشگران عرصه توسعه دربردارد. کتابنامه صفحات ۸۹ تا ۹۱ نیز نشاندهنده جدیت علمی نویسنده در رعایت اصول پژوهشی است. این اثر منبعی غنی و قابل اتکا برای هر کسی است که میخواهد بداند چگونه میتوان بر فقر غلبه کرد و مسیر دشوار توسعه را با موفقیت پیمود.